Prawo do posiadania i płacenia gotówką jako prawo człowieka – propozycja poprawki
W ramach akcji Obrony Gotówki popieramy działania Instytutu Spraw Obywatelskich i zachęcamy organizacje pozarządowe, osoby fizyczne oraz prawne do włączenia się w inicjatywę wzmacniającą pozycję gotówki jako fizycznego gwaranta wolności i własności. Najlepszym, co możemy robić, to płacić gotówką i domagać się takiej możliwości.
Link do działań Instytutu Spraw Obywatelskich: https://instytutsprawobywatelskich.pl/co-robimy/bron-gotowki/
Proponowana poprawka do Konstytucji RP z 1997 r., artykuł dodany po art. 64(1):
1. Emisja pieniądza gotówkowego jako prawnego środka płatniczego jest gwarantowana w formie fizycznych banknotów i monet, bez jakichkolwiek elementów elektronicznych lub cyfrowych.
2. Każdy ma prawo posiadać fizyczną gotówkę i dokonywać zapłaty za towary i usługi gotówką jako prawnym środkiem płatniczym bez żadnych ograniczeń kwotowych. Gwarantuje się prawo do dokonywania transakcji gotówkowych w banku lub oddziale banku zagranicznego.
3. Niedozwolone jest wprowadzanie limitów posiadania i płatności gotówką dla osób fizycznych.
4. Rzeczpospolita Polska gwarantuje prawo do dokonania płatności w formie gotówkowej, a system bankowy musi zapewnić wystarczającą liczbę fizycznych banknotów i monet w obiegu.
5. Zabronione jest limitowanie wypłat gotówkowych w bankomatach.
6. Wynagrodzenie za pracę, świadczenie usług, pozostałe świadczenia pracownicze, renty, emerytury, zasiłki oraz inne świadczenia wypłacane są gotówkowo, jeżeli uprawniony podmiot złoży stosowne oświadczenie w tym zakresie.
Warto przyjrzeć się doświadczeniom innych krajów, które już podjęły działania chroniące gotówkę.
Słowacja chroni gotówkę
Słowacki rząd już w lutym br. rozpoczął prace legislacyjne nad wpisaniem prawa do gotówki do konstytucji. Projekt został złożony przez konserwatywną, prawicową partię „Jesteśmy Rodziną” (Sme Rodina). Ostateczne głosowanie odbyło się 15 czerwca – zmiany poparło 111 ze 150 posłów słowackiej Rady Narodowej, 3 było przeciw, a 17 wstrzymało się od głosu.
Podczas przemówienia jeden z pomysłodawców, Miloš Svrček, podkreślił: „Bardzo ważne jest, aby w konstytucji znalazł się zapis, na podstawie którego będziemy mogli w przyszłości bronić się przed wszelkimi nakazami z zewnątrz, mówiącymi, że może istnieć tylko cyfrowe euro, a nie żadne inne formy płatności”.
Nowy artykuł 39a słowackiej konstytucji, obowiązujący od 1 lipca, brzmi:
Ust.1 Emisja gotówki jako prawnego środka płatniczego jest gwarantowana.
Ust.2 Każdy ma prawo do dokonywania płatności za zakup towarów i usług w gotówce za pomocą legalnego środka płatniczego, a przyjęcia takiej płatności można odmówić wyłącznie z uzasadnionych lub powszechnie obowiązujących powodów. Prawo do dokonywania transakcji gotówkowych w banku lub oddziale banku zagranicznego jest gwarantowane.
Podsumowując, gotówka została wpisana do konstytucji Słowacji, a przepisy dopuszczają odmowę przyjęcia płatności gotówkowej jedynie w szczególnych przypadkach.
Co z innymi państwami w Europie?
W 2021 roku Komisja Europejska rozważała wprowadzenie limitu płatności gotówkowej do 10 tys. euro w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy. Wywołało to sprzeciw wśród niektórych grup społecznych. W Austrii powstał ruch promujący płatności gotówkowe. W ramach inicjatywy obywatelskiej w 2022 roku zebrano ponad pół miliona podpisów za nieograniczonymi płatnościami gotówkowymi, jednak wniosek został odrzucony przez parlament. W 2023 roku podobna inicjatywa zdobyła ponad 120 tys. głosów poparcia – prace parlamentarne nad nią trwają.
Szwajcaria, choć nie należy do strefy euro, zapowiedziała referendum w sprawie konstytucyjnej gwarancji gotówki. W Niderlandach natomiast nie sięgnięto po konstytucję, ale w kwietniu 2022 roku najważniejsze instytucje finansowe podpisały pięcioletnie porozumienie gwarantujące prawidłowe funkcjonowanie gotówki.
Plany wprowadzenia cyfrowego euro
2 października 2020 roku Europejski Bank Centralny ogłosił plany prac nad cyfrowym euro (CBDC). Członek zarządu EBC, Fabio Panetta, zaznaczył wówczas, że nowa waluta ma uzupełniać, a nie zastępować tradycyjną gotówkę. 28 czerwca 2023 roku Komisja Europejska przedstawiła propozycję prawną dotyczącą wprowadzenia cyfrowego euro. EBC zapowiedział, że fazę badań nad projektem zakończy jesienią tego roku i wtedy podejmie decyzję o ewentualnym rozpoczęciu testów.
Źródła: