Izba Karna Sądu Najwyższego zmierzy się z problemem, czy prawomocne ukaranie mandatem karnym za wykroczenie blokuje możliwość potraktowania tego czynu jako ciągłego. Odpowie także na pytanie, czy w takich przypadkach można nałożyć surowszą karę. Chodzi tu głównie o drobnych złodziei, kradnących w sklepach towary niewielkiej wartości, ale za to dość często. Przeanalizowana zostanie granica między wykroczeniem a przestępstwem.

[…]

Mandat to nie orzeczenie sądu. SN zwrócił wówczas uwagę, że nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie stanowi orzeczenia co do winy i kary. Organem powołanym do orzekania w sprawach o wykroczenia co do zasady jest sąd, zaś mandaty karne nakładane są przez inne organy.

Mandat karny stanowi więc rozstrzygnięcie w rozumieniu procedury wykroczeniowej i oznacza ukaranie sprawcy, lecz nie jest prawomocnym orzeczeniem kreującym powagę rzeczy osądzonej. Postępowanie mandatowe jest postępowaniem pozasądowym zastępczym w stosunku do postępowania jurysdykcyjnego. Co istotne, jest prowadzone tylko za zgodą sprawcy (art. 97 par. 2 i 3 k.p.w.). Ukaranie grzywną w drodze mandatu jest więc dobrowolne i zależne od decyzji sprawcy wykroczenia.

Przyjęcie odmiennego poglądu skutkowałoby uznaniem, że to nie niezawisły sąd decyduje o zakresie odpowiedzialności za wykroczenie, a czyni to inny organ, uprawniony do nakładania mandatów karnych. Skoro postępowanie mandatowe nie jest postępowaniem sądowym, to tym samym nie może prowadzić do innych, pozamandatowych, konsekwencji prawnych. Do postępowania tego nie odnoszą się zatem np. przepisy dotyczące nadzwyczajnych środków zaskarżenia (por. uchwała SN z dnia 30 września 2003 r., sygn. I KZP 25/03).

A zatem – uprzednie prawomocne zakończenie postępowania w sprawach o wykroczenie, w tym – w drodze mandatu karnego – stwarza stan powagi rzeczy osądzonej. Wyklucza to możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania za popełnione w warunkach czynu ciągłego z art. 12 par. 2 k.k. przestępstwo, jeśli wcześniej doszło do prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności za wykroczenie.

Źródła

• Jak karać notorycznych drobnych złodziejaszków
• Zagadnienia prawne SN
• Art. 10a Ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 734 z późn. zm.)
• Zasada ne bis in idem a nowe regulacje ciągłości popełnienia przestępstwa
• Art. 12 § 2 Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.)
• Art. 97 § 2-3 Ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 860 z późn. zm.)
• Art. 279 Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.)