Nowa ustawa o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych od 13 grudnia 2025 r.

Układy zbiorowe pracy to porozumienia zawierane między pracodawcą a reprezentowanymi przez związki zawodowe pracownikami. Mogą one ustalać warunki pracy korzystniejsze niż przepisy powszechne – na przykład dodatkowe dni urlopu czy coroczne podwyżki. Nowa ustawa ma uporządkować zasady ich zawierania, ewidencjonowania i udostępniania.

Od 13 grudnia 2025 r. obowiązuje ustawa z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych (Dz.U. poz. 1661), która zastąpiła uchylony dział XI Kodeksu pracy. Ustawa ta określa zasady:

  1. zawierania, obowiązywania, ewidencjonowania i udostępniania układów zbiorowych pracy;
  2. ewidencjonowania i udostępniania porozumień zbiorowych;
  3. sporządzania i przekazywania sprawozdań o wskaźniku zasięgu rokowań zbiorowych;
  4. ustalania i aktualizacji Planu działania na rzecz wspierania rokowań zbiorowych.

Układ zbiorowy pracy zawiera się w formie pisemnej na czas określony albo nieokreślony. Przed upływem terminu strony mogą przedłużyć jego obowiązywanie na kolejny okres lub na czas nieokreślony. Układ wchodzi w życie w terminie w nim wskazanym, jednak nie wcześniej niż z dniem prawidłowego zgłoszenia do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy (KEUZP).

Tak jak dotychczas, korzystniejsze postanowienia układu z dniem jego wejścia w życie zastępują z mocy prawa wynikające z przepisów prawa pracy dotychczasowe warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę zatrudnienia. Z kolei postanowienia mniej korzystne dla pracowników niż dotychczasowe wprowadza się w drodze wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy; przy wypowiadaniu nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność takiego wypowiedzenia.

Pracodawca jest obowiązany:

  • zawiadomić w przyjęty u siebie sposób osoby objęte układem o jego wejściu w życie, postanowieniach, każdej zmianie oraz o wypowiedzeniu i rozwiązaniu układu;
  • na żądanie osoby objętej układem lub porozumieniem zbiorowym udostępnić tekst układu, porozumienia lub protokołu dodatkowego;
  • przechowywać układy zbiorowe pracy i protokoły dodatkowe dotyczące osób wykonujących u niego pracę zarobkową.

Nowa ustawa podtrzymała zasadę, że treść układu wyjaśniają wspólnie jego strony, uwzględniając zgodny zamiar i cel jego zawarcia.

Zgodnie z ustawą układ zbiorowy pracy rozwiązuje się:

  • na podstawie zgodnego oświadczenia stron;
  • z upływem okresu, na który został zawarty;
  • z upływem okresu wypowiedzenia dokonanego przez jedną ze stron;
  • z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu o jego nieobowiązywaniu.

Ważne Okres wypowiedzenia układu zbiorowego pracy wynosi 3 miesiące, chyba że strony postanowią inaczej. Oświadczenie o rozwiązaniu lub wypowiedzeniu składa się w formie pisemnej. Niedopuszczalne jest częściowe wypowiedzenie ani częściowe wystąpienie z układu.

KEUZP będzie prowadzona przez ministra pracy w systemie teleinformatycznym. Ewidencjonowane w niej zostaną układy zbiorowe pracy, protokoły dodatkowe, a także porozumienia zbiorowe i ich protokoły dodatkowe. W zakresie porozumień zbiorowych KEUZP obejmie m.in. porozumienia, o których mowa w Kodeksie pracy, Karcie Nauczyciela, ustawie o związkach zawodowych, ustawie o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, ustawie o zwolnieniach grupowych oraz ustawie o czasie pracy kierowców, a także inne porozumienia dotyczące warunków płacy zawarte przez organizację związkową z pracodawcą (lub pracodawcami lub organizacją pracodawców).

Minister pracy utworzy KEUZP w terminie 2 lat od wejścia w życie ustawy, ogłaszając ten fakt w Monitorze Polskim co najmniej miesiąc wcześniej. Do tego czasu obowiązek zgłaszania układów i porozumień realizuje się przez przesłanie ministrowi pracy drogą elektroniczną zgłoszenia z wymaganymi informacjami, opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym, wraz z cyfrowym odwzorowaniem treści dokumentów.

Ważne Układy zbiorowe pracy zawarte przed 13 grudnia 2025 r. pozostają w mocy do upływu terminu wypowiedzenia, rozwiązania lub wskazanego w nich terminu obowiązywania. Podobnie porozumienia i regulaminy dotyczące pracy zdalnej, przerywanego czasu pracy oraz przedłużonych okresów rozliczeniowych – zachowują ważność do upływu terminu w nich określonego.

Źródła: