Algorytm SLPS – System Losowego Przydziału Spraw

System Losowego Przydziału Spraw (SLPS) to wprowadzony w 2018 r. system informatyczny, który w sądach powszechnych losowo przydziela sprawy sędziom. Jego działanie od początku budziło kontrowersje – media opisywały przypadki, w których w politycznie wrażliwych sprawach tej samej osobie kilkakrotnie przypadał ten sam sędzia (zob. przykład).

Wygrana Fundacji Moje Państwo

Przez cztery lata prowadziliśmy postępowanie sądowe z Ministerstwem Sprawiedliwości o udostępnienie algorytmu SLPS. Fundacja wygrała sprawę – ministerstwo zostało zobowiązane do ujawnienia algorytmu.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA)

NSA w orzeczeniu podkreślił, że:

"(…) algorytm opisujący słownie lub graficznie »krok po kroku« działanie SLPS skutkujące przypisaniem wniesionej sprawy konkretnemu sędziemu jest informacją publiczną."

W uzasadnieniu wskazano:

"Sposób działania SLPS przewidziany w jego algorytmie (zestawie poszczególnych poleceń, jakie ten System realizuje) jest informacją o ciągu czynności prowadzących do wyznaczenia konkretnego sędziego do załatwienia sprawy. To, że ten ciąg czynności realizuje program komputerowy i z tego względu ma on charakter techniczny, nie może pozbawiać tej informacji (o sposobie wyznaczenia sędziego) charakteru informacji publicznej. Rację ma skarżąca organizacja, że algorytm SLPS w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi jedynie informacji technicznej, ale jest wyrazem procedury ściśle związanej z bezpośrednią sytuacją obywateli, których sprawy są rozpoznawane. Techniczny charakter tej informacji wynika wyłącznie z postępu technologicznego."

To bardzo ważne orzeczenie, które wpłynie na praktykę władz publicznych przy korzystaniu z podobnych technologii.

Na skutek rozstrzygnięcia NSA Ministerstwo opublikowało informacje w Biuletynie Informacji Publicznej: https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/algorytm. Opublikowane materiały obejmują m.in.:

O algorytmie SLPS

Udostępniony przez Ministerstwo dokument to 46 stron słownego i graficznego opisu działania algorytmu. Poprosiliśmy o techniczny komentarz Jana Żankowskiego, doświadczonego inżyniera współpracującego z Fundacją. Oto jego uwagi:

"System Losowego Przydziału Spraw Sędziom może się cieszyć pełnym zaufaniem społecznym tylko wtedy, gdy jawne i powszechnie dostępne będą, poza algorytmem, również:

  • parametry wejściowe, czyli np. lista sędziów, ich współczynniki przydziału itp.,
  • źródło losowości, czyli np. dzisiejsze wyniki loterii 'Totolotek' albo kursy akcji na giełdzie.

W przeciwnym razie – nawet przy publikacji kodu źródłowego – będzie można mieć uzasadnione obawy, że kod faktycznie działający na komputerze Ministerstwa Sprawiedliwości może ulec drobnym, lecz istotnym modyfikacjom, że ktoś może powtarzać losowanie, aż wyjdzie 'pasujący' wynik, a generator liczb losowych może być spreparowany.

Niepokojąca jest też wzmianka o suwaku 'Wyłącz z losowania' – kto zarządza tym suwakiem? Na jakich zasadach? Z technicznego punktu widzenia w dokumencie brakuje schematu tabel w bazie danych, do których się on odwołuje, oraz słownego opisu znaczenia parametrów wejściowych (np. nie do końca wiadomo, jakie znaczenie ma parametr 'HolidaysFrom'). Nie chodzi o konkretne wartości liczbowe, ale o wskazanie, co dany parametr oznacza. Niemniej, pomimo tych uwag, trzeba przyznać, że dokument pozwala zrozumieć, 'o co chodzi' i jak napisać kod implementujący ten algorytm."

Ważny precedens

Zarówno wyrok NSA, jak i opublikowanie informacji o algorytmie SLPS to – mimo pewnych zastrzeżeń – znaczący krok w stronę większej jawności życia publicznego.

– Informacje o algorytmach systemów IT używanych do realizacji zadań publicznych powinny być proaktywnie ujawniane przez sektor publiczny. Potrzeba powszechnej dostępności algorytmów takich systemów powinna być identyfikowana już na etapie formułowania zapotrzebowania na konkretny produkt informatyczny – komentuje Magdalena Siwanowicz-Suska, Dyrektor Prawny Fundacji Moje Państwo. – Taka praktyka ma bezpośredni wpływ na jakość systemów i przejrzystość ich działania w sektorze publicznym. Umożliwia też kontrolę społeczną władz publicznych.

Doceniamy toczącą się w związku ze sprawą dyskusję o potrzebie ujawniania informacji o sposobie działania systemów IT wykorzystujących mechanizmy automatycznego podejmowania decyzji lub sztuczną inteligencję, wdrażanych przez władze publiczne.

Dalsze działania

Obecnie Fundacja prowadzi kolejne postępowanie, którego celem jest uzyskanie od Ministerstwa Sprawiedliwości raportu ze wszystkich losowań składów sędziowskich przy użyciu SLPS. Sprawa czeka na rozstrzygnięcie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Źródła: